Çocuk ve Travma

Çocuk ve Travma  / Oyun Terapi Teknikleriyle EMDR

Travma, hayatın günlük akışı içinde, hiç beklenmeyen bir anda, insanın dayanma gücünü zorlayan ya da aşan bir durum olarak tanımlanabilir. Travmaların oluşmasında, çocuğun olayı kendi yaşamına veya başka birinin yaşamına tehdit olarak algılaması çok etkilidir. Olay ne kadar doğrudan tehdit oluşturuyorsa, etkisi o derece büyük olur. 

• Travmaların bir bölümü, doğal afetler sonucu yaşanır. Hiç beklenmedik bir anda ortaya çıkan sel, yangın, deprem gibi bir felaket, çocuğun yaşamını değişik ölçülerde etkileyebilir ve çocuğun yaşamının o günden sonra bir daha eskisi gibi olmamasına neden olabilir. 

• Travmaya neden olan olaylar insan eliyle ortaya çıkmış da olabilir. Bu tip olaylar arasında, hırsızlık, taciz, tecavüz, kazalar, bir vahşete şahit olmak sayılabileceği gibi, çocuğun okuldaki yıl sonu gösterisinde rolünü unutması gibi bireysel algılanan ama oldukça olumsuz etkileyebilecek yaşantılarda sayılabilir. 

Travmaların bazıları sadece bir kez ve kısa bir dönem için gerçekleşebilir. Bunlara örnek olarak doğal afetler, kazalar, taciz verilebilir. Bazı durumlarda ise travma çok daha uzun bir dönemi kapsar. Örneğin uzun dönemli tacize uğramak, savaş, mültecilik, rehin alınmak gibi.

Bazı çocuklar travma sonrası dönemde kendiliklerinden bir iyileşme gösterirken, bir çoğu travmatik olayın üzerinden uzun bir zaman geçse bile travma sonrası stres sendromu belirtileri göstermeye devam ederler. Bu nedenle, olayın boyutları normal insan yaşantısının çok ötesinde olarak düşünülüyorsa, olaydan sonra derhal profesyonel bir yardım almakta yarar vardır. Eğer olayın boyutları yetişkinler tarafından tam olarak anlaşılamamışsa ve çocuk olaydan 6-12 ay sonrasında bile davranış değişiklikleri, travmatik stres sendromu belirtileri göstermeye devam ediyorsa yine bir uzmana başvurmak gerekli olabilir. Travmatik olaylarla baş etmek amacıyla, çocuklarda en çok kullanılan yöntemler şu şekilde sıralanabilir:

EMDR nedir?

• EMDR (Eye Movement Desensitization Reprocessing/Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme): Bu yöntemle bilişsel terapide ki bazı yöntemler, bedendeki simetrik hareketlerle birleştirilir. Bu uygulama sonucu, kişinin ona rahatsızlık veren anıları ve duyguları onu daha az rahatsız eder hale gelir. EMDR terapisi, etkililiği çok sayıda araştırma ile kanıtlanmış ve travma ile yapılan çalışmalarda çok kısa sürede çok etkili sonuçlar vermektedir.

EMDR, Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme anlamına gelen bir psikoterapi uygulamasıdır. EMDR uygulamasında terapist, danışanın gözlerini sağa ve sola hareket ettirerek (ki bu genelde terapistin parmağını danışanın gözleriyle takip etmek şeklinde olur)uygulanabildiği gibi, ses, titreşim veya tapping vb. yöntemlerle de uygulanır. Bu hareket danışanın beyninin her iki yarımküresini hafifçe uyarır ve bu şekilde danışanın kendisini rahatsız eden bellek ve duygulara yoğunlaşmasını sağlar. Bu hızlı göz hareketlerine veya dikkatin farklı yönlerden gelen uyarılara odaklanması, danışanın iyileşme sürecini hızlandırır.

OYUN TERAPİSİ VE EMDR

Oyun, çocuklar için kelimelere dökmenin yerine bir alternatiftir. Çocuğa yardım edebilmek için onun içgörü kazanmasına yardımcı olmak, zorluklar ve travmaları çalışmaktan geçer. Çocuğun doğal gelişimine ket vuran engellerin ortadan kaldırılması gerekmektedir. Böylece çocuğun Ego kaynaklarını geliştirmesinde ve normal gelişim görevini tamamlamasında oyun kullanılır. 

Travmatik yaşantılarla ilgili özellikle yaşı küçük olan çocuklarla, oyun aracılığı ile konunun dışa vurumu için bir ortam yaratılır. Daha sonra çocuğun, oyun aracılığı ile travmatik anılarıyla baş etmesi hedeflenir. 
Yaşı daha büyük olan çocuklarla, belli hedefler için oluşturulmuş sanatsal etkinlikler bir dışa vurum ve yaşantıları işleme aracı olarak kullanılır. Burada resim, kukla, kum, iyileştirici öyküler en çok kullanılan yöntemlerdir.

EMDR, çocuklarla yapılan oyun terapi yöntemlerine, EMDR protokollerine uygun olarak ve EMDR sertifikalı eğitmenler tarafından, olumsuz yaşantı veya korkularıyla ilgili düğümlenmiş anıları çözümleyerek çocukların ego kaynaklarını güçlendirir.

Klinik Psikolog Özgün Aksakal